Het blijft voor mij altijd een weerkerend moment van diepe ontroering die ik op 4 mei ook heb maar op 15 augustus toch nog meer. En natuurlijk komt dat door de persoonlijke geschiedenis van ons.
Paul mijn man die in 1999 overleed heeft met zijn moeder en twee broers in 4 verschillende jappenkampen gezeten. Bloemenkamp, Aden, Tjihapit en het meest beruchte Tjideng.
Ze hadden honger er heersten allerhande besmettelijke ziekten en de vernederingen door de japanners waren ongekend. Jongens vanaf hun 12e moesten alleen naar een jongens/mannenkamp en als moeder moest je je kind laten gaan.
Mijn schoonmoeder die prachtig kon tekenen werd vaak gevraagd om op een stukje papier een tekening van een kind te maken zodat er als dat kind het niet zou overleven de moeder dan toch nog iets had. En hoe vaak gaf ze het beetje suiker wat ze voor zichzelf had niet aan een ander die dat nodig had voor een ziek kind.
Zelf was ze een paar keer ernstig ziek en bij de overgang van het ene naar het andere kamp waar ze met een trein heengingen lag ze op het perron en haar 3 jongens werden naar de trein gebracht. Door hun geroep om haar heeft ze kans gezien om op te staan en ook die trein in te komen anders waren ze elkaar waarschijnlijk voorgoed kwijt geweest.
De verhalen zijn vele, buigen voor de jap steeds weer op appél staan en daarnaast geslagen worden om het minste of geringste.
Honger stijfselpap eten en om een kleine “ overtreding” niets krijgen en de wagen met eten zien staan en er niet bij in de buurt kunnen en mogen komen, en de tropenzon deed dan de rest wel.
Er is teveel om te vertellen en niemand kan invoelen wat dat met een mens en met een kind doet.
Toen het 15 augustus werd en de oorlog was voorbij begon de volgende en werd het kamp een soort van thuis en gaf veiligheid tegen het nieuwe geweld.Op 17 augustus begon de Bersiapperiode die gepaard ging met ongekend geweld.
Met de Johan van Oldenbarneveld vertrokken mijn schoonmoeder en de jongens naar Holland einde 1945 een land wat ze niet echt kenden en kwamen bij mensen in pension.
Gewenst waren ze niet en het leven was hier ook hard. Want niemand wilde luisteren en voor de Nederlanders was er alleen in Europa oorlog geweest de verschrikkingen uit Nederlands-Indië en Zuid-Oost Azië die waren voor hun van geen belang......dus.......
Praten over deze niet goed was het motto en men probeerde zich voor de buitenkant aan te passen aan de Nederlandse samenleving. Alleen thuis want eindelijk kwam er ook voor hen een eigen huis, werd er nog petjok gesproken en werden de gerechten gemaakt die Indië weer even dichtbij haalden.
Rijsttafel, Sajoer Lodeh, Nasigoreng en wat niet al.
Ik leerde bij mijn schoonmoeder Indisch eten maar in de beginjaren van ons huwelijk wist ik nauwelijks iets over hun verleden.
In 1973 werd daar nog steeds niet over gepraat. Pas toen zij heel ziek was in de laatste week van haar leven in 1976 heeft ze mij verteld over toen.
Daarna ben ik gaan lezen en lezen en lezen.......
Mijn man heeft in zijn latere jaren veel problemen gehad met zijn oorlogsverleden en ik weet zeker dat dat doorwerkt in volgende generaties.
Dat zijn wonden die je niet zomaar kwijt bent.
Ik heb nog altijd zijn speelgoedhondje dat door mijn schoonmoeder vakkundig was opengemaakt aan de onderkant en waar ze haar paar dierbare sieraden ingestopt had. Netjes dichtgemaakt en Paultje droeg die kostbaarheden frank en vrij van kamp naar kamp. Mijn bewondering voor de vrouwen van toen is dan ook heel erg groot en ik ben Wouter Muller diep dankbaar voor het lied wat hij daarover heeft geschreven. Geef de vrouwen van toen weer een naam........
Mijn man was een geweldige Indische kok wat hij onze dochter weer heeft bijgebracht. Ik ben daar niet goed in maar we hebben een geweldige Indische Toko in de buurt en daar halen we regelmatig heerlijk eten.
Hij was muzikaal een getalenteerd gitaar en luitspeler en studeerde graag vreemde talen. Het kon niet gek genoeg zijn hij sprak er zo’n 12 de ene wat beter dan de andere en weer andere vloeiend.
In de tijd dat ik omroepster was werd hij regelmatig gebeld door Radio 4 mensen die weer eens een componist of uitvoerende hadden waarvan ze de naam niet konden uitspreken en hij wist het altijd.......
Toch heeft zijn verleden hem ingehaald en hij overleed op 59 jarige leeftijd in 1999 aan een hartstilstand maar eigenlijk leed hij inmiddels aan het leven.
En wat hoor ik dat vaak van mensen die hetzelfde hebben meegemaakt.
Sinds 1999 maak ik elk jaar een Indië programma ook vanmorgen is het weer uitgezonden en te beluisteren via www.eo.nl/praiseopzaterdag
Pas in 1988 kwam er een Indisch monument en pas sinds 1999 wordt door het kabinet Kok 15 augustus 1945 uitgeroepen tot het definitieve einde van WOII.
Nu komen er meer verhalen maar de groep van hen die het meegemaakt hebben wordt steeds kleiner.
Elk jaar wel meer jongeren wat me blij maakt dat zij het willen voortzetten. Volgend jaar is het 65 jaar geleden.
En ook dan zullen er weer mensen zijn heengegaan.
Dat afscheid is moeilijk en dan kun je alleen maar zeggen S’lamat jalan, Indisch kind.
