Een paar weken geleden vertelde ik dat ik een programma had opgenomen speciaal voor de Roma en Sinti in Nederland die ook oneindig hebben geleden in de tweede wereldoorlog en die vandaag aan de dag nog steeds weinig of geen erkenning krijgen van ons burgerbevolking van Nederland. In 2000 kwam hun erkenning namens de regering pas en helaas maken wij het er met onze vooroordelen niet beter op en blijven ze het gevoel houden dat ze er niet bijhoren dat ze tweederangs mensen zijn. En hoe diep moeten wij ons daarover collectief schamen.

Hieronder volgt het verhaal van Settela Steinbach het meisje waarvan jarenlang gedacht was dat ze een Joods meisje was maar ze bleek een Sintezza te zijn.

In het boek geschreven door Aad Wagenaar en daarbij de documantaire van Cherry Duyns van de VPRO  leer je iets kennen van Settela maar ook van haar volk en dat heeft mij tot diep in mijn merg geraakt.

Met hulp van collega Joke Bakker die een deel van de muziek aanleverde, mijn dochter Annika en Iwan de Kaste zelf een Sinto die met adviezen en muziek kwam is dit programma gemaakt.

Na te luisteren op www.eo.nl/praiseopzaterdag.

 Settela het meisje dat een icoon is geworden voor alle gedeporteerden en met name de kinderen.

Op zondagmiddag 23 december werd in Buchten Anna Maria Steinbach geboren dochter van Moeselman en Toetela Steinbach en door de doktersvrouw van Grevenbicht op 24 december ten doop gehouden in het Romaanse kerkje van Buchten, haar voornamen zijn dezelfde als die van de doktersvrouw die har ten doop houdt, haar peetmoeder, die veel deed voor de kinderen van de Sinti die in haar buurt woonden en daardoor niet altijd even hartelijk werd bejegend door de andere buurtbewoners. Anna Maria Steinbach , die ook Settela genoemd werd zou nog geen 10 jaar leven.

We zien haar terug in een film die de kampcommandant van Westerbork liet maken van de aankomst en vertrek van de treinen om te laten zien dat hij zijn werk goed deed. Elke dinsdag vertrok er een trein richting de vernietigings kampen en in deze film is er één shot wat wereldberoemd zal worden en eigenlijk een icoon is voor alle gedeporteerden en met name de kinderen.

De beelden duren maar 7 seconden en ondanks die korte tijd zijn ze een complete filmdocumentaire van de deportatie van mensen naar de vernietigings kampen.

Eerst is een deel van de zijkant van een goederenwagon zichtbaar,het zijn verticale planken met daarin de ronde koppen van nagels of grote kopspijkers. In krijt heeft iemand zes planken breed met kloeke cijfers en vloeiende letters geschreven 74 pers. 74 personen bevatte de wagon dus. Later is dat doorgestreept en 75 van gemaakt dus is er nog iemand bijgekomen.

De camera gaat links omhoog langs een handje dat iets als een deurgrendel vasthoudt en nog verder schuin omhoog naar de knoop en de uiteinden van een omslagdoek. Dan komt het filmbeeld tot rust en zijn hoofd en een deel van het bovenlijf te zien van een jong meisje dat in de kier van de schuifdeur van de treinwagon staat.

De deuropening is ongeveer even groot als één zo’n wandplank en zo smal is ook het hoofd van het meisje dat met een lichte doek is bedekt. Er komt een zweem van donker haar onder de hoofddoek uit, het gezichtje is door de strakke doek ovaal van vorm en de ogen liggen diep. De mond staat een beetje open en de boventanden zijn zichtbaar. Het meisje in de treinwagon kijkt naar buiten in minder dan 2 seconden flitsen de ogen heen en weer, naar links naar rechts en ze kijken naar voren en naar beneden.

Maar in die paar seconden en zeker wanneer je de foto bekijkt dan zie je leed en verwarring in die donkere kinderogen.

Settela Steinbach samen met 245 andere Sinti’s waarbij 101 kinderen vertrekt op 19 mei 1944  met deze trein naar Auschwitz-Birkenau.

Settela ,haar moeder broertjes en zusjes kwamen op 22 mei 1944 in Auschwitz aan en werden ondergebracht in een barak voor Roma en Sinti’s door de nazi’s uiteraard zigeuners genoemd op 31 juli en 1 augustus 1944 werden de nog overgebleven Sinti’s en Roma’s tussen de 3500 en 4000 omgebracht in de gaskamers onder hen was moeder Toetela en haar 5 jongste kinderen waaronder Settela. Tot op het laatste moment was volkomen onduidelijk voor hen wat er ging gebeuren en dat is dan ook nu nog een stuk van de angst die leeft.Dwars daar doorheen leeft vooral de muziek die een uitlaatklep is voor velen. En het is opvallend dat de muziek die de Sinti maken de melancholie en de blijdschap  vaak tegelijk bevatten en dat is iets wat ze zeker gemeen hebben met de joodse muziek.

 Er zijn  slechts 30 Sinti’s teruggekomen en die teruggekomen zijn willen over die periode niet graag praten. Waarom niet?? omdat de Sinti gemeenschap een gesloten gemeenschap is en dat is natuurlijk niet zo verwonderlijk daar hebben wij als burgers zoals ze ons noemen aan bijgedragen. Erkenning voor hun oorlogsverleden kwam er pas in 2000 en dat is toch onvoorstelbaar te noemen. En er is de angst dat iets dergelijks opnieuw kan gebeuren. En zo onterecht kan ik die angst niet vinden gezien sommige geluiden in onze maatschappij. Toch is het dan weer bijzonder dat ook jongen mensen van zich laten horen en met hun muziek een plek veroveren in deze samenleving. Een wereldberoemde gitarist is Django Reinhardt. Zijn muziek is virtuoos, emotioneel rijk en inventief. Het kan snel en ontspannen tegelijk zijn Zoals nog steeds vele in zijn stijl kon Reinhardt geen muziekschrift lezen. Anderen moesten voor hem de muziek noteren. Het verhaal gaat dat de klassiek gitarist Andrés Segovia, die nadat Reinhardt voor hem geïmproviseerd had, vroeg waar hij partituren kon kopen -tot dan toe blijkbaar niet beseffend dat deze muziek voor elke moment uniek is. Heden ten dage spelen jonge  musici zijn muziek nog steeds.

Ja van hun muziek genieten we  maar hoe staat het verder met onze heden ten daagse vooroordelen?? En ik heb goed geluisterd en die zijn er volop. We accepteren eigenlijk de ander niet gewoon zoals hij of zij is. Gewoon als mens terwijl dat toch hetgene is dat Christus ons Zelf heeft geleerd. Hij kwam voor álle mensen naar deze aarde en wie zijn wij dan om te vinden dat de ene mens boven de andere mens staat.Is er als je het eerlijk bekijkt dan zo weinig door ons geleerd van die tijd waarin mannen vrouwen en kinderen omgebracht werden omdat ze door de nazi’s als een inferieur ras beschouwd werden??? Na 1945 zijn er op zoveel plaatsen in de wereld vreselijke dingen gebeurd met mensen die allemaal op hetzelfde neerkomen jezelf meer en beter achten dan de ander. Diep van binnen leven er toch nog gedachten en vooroordelen  die in onze samenleving niet thuishoren. Ik denk en dat heb ik nu zelf ondervonden je kunt alleen maar rijker worden wanneer je iets leert van de gewoonten van een andere cultuur. Wij kunnen leren van de manier waarop de Sinti’s  en Roma’s klaarstaan voor elkaar en hun familie in die samenleving is dat heel gewoon. Wij zijn dat kwijtgeraakt. In onze samenleving ben je op je 40e eigenlijk al passé bij hen blijf je meetellen ook in hoge ouderdom. Dat zijn maar een paar dingen, maar wel heel belangrijk een geheim wat wij misschien wel zijn kwijtgeraakt.

Voor alle mensen of we nu burgers zijn Roma;s of Sinti’s is er maar één plek waar we echt veilig zijn en dat ondanks de omstandigheden of we nu in een levensbedreigende situatie verkeren, ernstig ziek zijn of een psychische last meedragen . Jezus Christus is er midden in de angst de ziekte en Hij wil je  last overnemen Hij heeft voor ons de weg naar God vrijgemaakt en die mogen we gaan, sámen als één gemeenschap samen als mensen Hij is voor iedereen een schuilplaats.